مرتضى مطهرى

61

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

مليت از نظر اجتماعى از بحث لغوى مىگذريم و وارد بحث اجتماعى مىشويم . كوچكترين واحد اجتماعى « خانواده » است . زندگى مشترك انسانها تا وقتى كه به زن و شوهر و فرزندان و فرزندزادگان و احياناً همسران فرزندان آنها محدود است « زندگى خانوادگى » ناميده مىشود . زندگى خانوادگى فوق العاده قديم است . از وقتى كه انسان پيدا شده ، زندگى خانوادگى داشته است . به عقيدهء بعضى ، اجداد حيوانى انسان هم كم و بيش زندگى خانوادگى داشته‌اند . واحد بزرگتر از خانواده « قبيله » است . زندگى قبيله‌اى مجموعهء خانواده‌هايى را كه در جدّ اعلى با هم مشتركند در بر مىگيرد . زندگى قبيله‌اى مرحلهء تكامل يافتهء زندگى خانوادگى است . مىگويند در زندگيهاى خانوادگى و انفرادى اوليهء بشر ، از لحاظ مالى و اقتصادى اشتراك حكمفرما بود نه اختصاص ، بعدها مالكيت اختصاصى به وجود آمده است . واحد اجتماعى ديگرى كه از اين واحد بزرگتر و تكامل يافته‌تر است و شامل مجموع مردمى مىشود كه حكومت واحد و قانون واحدى بر آنها حكومت مىكند ، در اصطلاح امروز فارسى زبانان « ملت » ناميده مىشود . واحد « ملى » ممكن است از مجموع قبايلى فراهم شده باشد كه در اصل و ريشه و خون با هم شريكند ، و ممكن است قبايلى كه ايجادكنندهء يك ملت هستند در خون و ريشهء اصلى هيچ گونه با هم اشتراك نداشته باشند ، و ممكن است اساساً زندگى قبيله‌اى و ايلى در ميان آنها به هيچ وجه وجود نداشته باشد و اگر وجود داشته باشد فقط در ميان بعضى از افراد آن ملت وجود داشته باشد نه در ميان همهء آنها . در كتاب اصول علوم سياسى جلد اول ، صفحهء 327 چنين آمده است : « با تفكيكى كه در قرن بيستم از « ملت » و « مردم » مىشود ، لغت « مردم » بيشتر براى تعيين گروه اجتماعى به كار مىرود و ليكن « ملت » از نظر حقوقى و سياسى واحد جمعيت است كه بر قلمرو ارضى كشورى مستقر مىشود و اين استقرار نتيجهء وحدت تاريخى ، زبانى ، مذهبى يا اقتصادى يا آرمانهاى مشترك و خواستن ادامهء زندگى مشترك است . كلمهء « مردم »